Batman, Cumhuriyet tarihinde adı doğrudan bir doğal kaynakla ve sanayi hamlesiyle özdeşleşmiş tek kenttir. 1940'lı yılların başında sadece demiryolu istasyonunun bulunduğu, İluh Çayı kenarında kerpiçten yapılmış 14 haneli küçük bir köy olan yerleşim; yerin binlerce metre altından fışkıran kara altın sayesinde bugün yüzbinlerce nüfuslu modern bir sanayi ve kültür merkezine dönüşmüştür.
"8 Mart 1948 sabahı Raman Dağı'nda yükselen çamurlu petrol fışkırması, sadece bir sondajın başarısı değil; genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kendi enerjisini üretme iradesinin zaferiydi."
1. Raman-8 Kuyusu: 1.364 Metredeki Rüya
Mustafa Kemal Atatürk'ün direktifleriyle 1935 yılında kurulan Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (MTA), ülkenin petrol potansiyelini ortaya çıkarmak için en yetkin mühendislerini Güneydoğu Anadolu'ya gönderdi. Türkiye petrol jeolojisinin öncüsü kabul edilen Cevat Eyüp Taşman ve MTA Genel Müdürü İhsan Ruhi Berent liderliğindeki ekip, gözlerini Batman Ovası'nın güneyini bir kalkan gibi saran Raman Dağı'na dikti.
Daha önceki denemelerin ardından, 1947 yılında sondajına başlanan Raman-8 kuyusu, 8 Mart 1948 tarihinde 1.364 metre derinliğe ulaştığında basınçlı petrol tabakasına girdi. Günlük yüzlerce varil kaliteli ham petrolün fışkırmasıyla birlikte Türkiye, petrol üreten ülkeler ligine resmen adım attı.
2. Türkiye'nin İlk Rafinerisi: 1955 Batman Rafinerisi
Raman sahasındaki ham petrolü işlemek amacıyla ilk etapta küçük bir pilot rafineri kurulduysa da, ihtiyacın hızla büyümesi üzerine 1954 yılında kurulan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), 1955 yılında modern Batman Rafinerisi'ni işletmeye aldı.
Yıllık 330 bin ton ham petrol işleme kapasitesiyle açılan bu dev tesis; asfalt, motorin, benzin ve gazyağı üreterek Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun enerji ihtiyacını karşılayan hayati bir merkez oldu.
3. Batman-İskenderun/Dörtyol Boru Hattı (1967)
Batman kuyularında üretilen ham petrolü Akdeniz limanlarına ulaştırmak amacıyla 1967 yılında tamamlanan 511 kilometrelik Batman-Dörtyol Ham Petrol Boru Hattı, Türkiye'nin ilk büyük çaplı ham petrol boru hattı projesidir. Batman Rafinerisi ile Akdeniz'i birbirine bağlayan bu hat, ülkenin petrol lojistiğinde milat kabul edilmiştir.
4. TPAO Sitesi: Batman'ın Sosyal ve Kültürel Rönesansı
Petrol Batman'a sadece ekonomik zenginlik değil, eşi görülmemiş bir modernleşme dalgası getirdi. Rafinerinin etrafında inşa edilen TPAO Site Mahallesi; çam ağaçlarıyla çevrili nizami villaları, tenis kortları, açık hava sinemaları, olimpik yüzme havuzu, bale ve müzik kursları ile Cumhuriyet'in Güneydoğu'daki en aydınlık vahası oldu.
1960 yılında kurulan Batman Petrolspor, sadece futbolda değil; güreş, atletizm ve voleybolda Türkiye şampiyonları ve olimpiyat sporcuları yetiştirdi. Tenis kortlarında yetişen Batmanlı gençler, Türkiye'nin milli tenis turnuvalarında dereceler kazandı.
5. İluh'tan İl Statüsüne: Bir Şehrin Yükselişi
Petrol öncesinde Siirt'in Kurtalan ilçesine bağlı 14 haneli bir bucak olan İluh, petrolün yarattığı büyük göç dalgasıyla hızla genişledi. 25 Mayıs 1954 tarihinde çıkarılan kanunla Batman adıyla ilçe yapıldı. 16 Mayıs 1990 tarihinde ise 3647 sayılı Kanun ile Türkiye'nin 72. ili oldu.
Bugün Raman Dağı'nı Ziyaret Etmek
Raman Dağı sahasında yer alan Raman-8 anıt kuyusu bugün ziyaret edilebilir durumdadır. Ziyaretçiler, tepeye çıktıklarında çalışan tarihi petrol pompalarını yakından görebilir, vadilere yayılan petrol boru hatlarını inceleyebilir ve Batman Ovası'nın eşsiz panoramik manzarasını izleyebilirler.