Hasankeyf, sadece Türkiye'nin değil, tüm insanlık tarihinin en büyüleyici yerleşimlerinden biridir. Dicle Nehri'nin binlerce yılda oyduğu sarp kalker kanyonlarının yamaçlarına oyulmuş 6.000'den fazla kaya konutu, kenti dünyanın en eski ve en büyük organize mağara metropolü haline getirmiştir.
"Dicle'nin kıyısında yükselen Hasankeyf; taş ile suyun, inanç ile medeniyetin binlerce yıl boyunca bir arada dans ettiği yaşayan bir masaldır."
1. 12.000 Yıllık Kesintisiz İnsanlık Tarihi
Hasankeyf Höyüğü'nde yürütülen arkeolojik kazılar, yerleşimin Şanlıurfa Göbeklitepe ile çağdaş olduğunu ve yaklaşık M.Ö. 10.000'lere dayandığını kanıtlamıştır. İnsanların avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçtiği ilk dönemlerden itibaren Dicle'nin serin suları ve kanyonun doğal savunma avantajı, burayı vazgeçilmez bir barınak haline getirmiştir.
Roma İmparatorluğu döneminde doğu sınırını Sasani akınlarına karşı koruyan Castrum Cepha garnizonu kurulmuş, Bizans devrinde piskoposluk merkezi olmuştur. 1101 yılında Artukluların eline geçen kent, Fahrettin Karaaslan döneminde beyliğin altın çağını yaşamış; devasa köprüler, saraylar ve su kemerleriyle donatılmıştır.
2. Zeynel Bey Türbesi: 1.100 Tonluk Mühendislik Mucizesi
Hasankeyf'in en dikkat çekici anıtı olan Zeynel Bey Türbesi, 1473 yılındaki Otlukbeli Savaşı'nda şehit düşen Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan'ın oğlu Zeynel Bey için yaptırılmıştır. Silindirik gövdesi, turkuaz ve lacivert sırlı tuğlalarla bezenmiş geometrik kufi yazıları ile Anadolu'da eşi ve benzeri bulunmayan bir Azerbaycan-Orta Asya mimari tarzını yansıtır.
Ilısu Barajı göl aynasından kurtarılması amacıyla, 12 Mayıs 2017 tarihinde yaklaşık 1.100 ton ağırlığındaki türbe, hidrolik krikolar ve SPMT (Kendinden Tahrikli Modüler Taşıyıcı) araçları üzerine yerleştirilerek 2 kilometre uzaklıktaki yeni Arkeopark alanına tek parça halinde taşınmıştır. Bu operasyon, dünyada anıt taşınması alanındaki en karmaşık mühendislik başarılarından biri olarak tarihe geçmiştir.
3. Er-Rızk Camii ve Çift Helezonik Merdiven
Eyyubi Hükümdarı Sultan Süleyman tarafından 1409 yılında yaptırılan Er-Rızk Camii, minaresindeki eşsiz mimari deha ile tanınır. Minare içerisinde iki ayrı sarmal taş merdiven yer alır; bu sayede merdivenlerden çıkan iki kişi birbirini görmeden minarenin tepesine ulaşabilir ve geri inebilir.
Minare gövdesindeki bitkisel motifler, nesih ve kufi yazı kuşakları Eyyubi taş oymacılığının zirvesidir. Minare gövdesi de özel koruma çelik kafesi içine alınarak Arkeopark alanına başarıyla taşınmıştır.
4. Hasankeyf Kalesi ve Gizli Su Yolu
Dicle Nehri seviyesinden yaklaşık 100 metre yükseklikteki kireçtaşı kütlesi üzerine kurulan Hasankeyf Kalesi, kuşatmalar sırasında nehre inip su alabilmek amacıyla kayalara oyulmuş 100 basamaklı gizli su dehlizine sahiptir. Kale içinde yer alan Küçük Saray ve Büyük Saray kalıntıları, kentin Orta Çağ'daki stratejik ihtişamını sergilemektedir.
5. Hasankeyf Müzesi & Dicle Kanyonu Tekne Turları
Hasankeyf Arkeoparkı yanında kurulan Hasankeyf Müzesi, 68 bin metrekarelik açık ve kapalı alanıyla Paleolitik Çağ'dan Osmanlı'ya kadar bölgeden çıkarılan 4.000'i aşkın eseri kronolojik olarak sergilemektedir.
Göl alanının oluşmasıyla birlikte Dicle Kanyonu'nda başlayan katamaran tekne turları, ziyaretçilere kanyon boyunca tarihi kale silüetini ve sarp kayalık mağaraları su üzerinden izleme imkanı sunmaktadır.