Malabadi Köprüsü, Batman Çayı'nın hırçın suları üzerine kurulmuş, inşa edildiği 12. yüzyılda dünyanın en geniş taş kemer açıklığına sahip köprüsü olarak tarihe geçmiş bir Orta Çağ başyapıtıdır. Artuklu mühendisliğinin ulaştığı teknik ve estetik zirveyi gözler önüne seren köprü, aynı zamanda İpek Yolu tüccarlarının ve kervanlarının en güvenli sığınağı olmuştur.
"Köprünün altına Ayasofya'nın kubbesi girer... İki yakasındaki kervancı odaları kışın fırtınasında ocaklarıyla yolcuları ısıtır."
— Evliya Çelebi, Seyahatnâme (17. Yüzyıl)
1. 38.6 Metrelik Sivri Taş Kemerin Gizemi
Malabadi Köprüsü'nün en hayranlık uyandırıcı unsuru, ortadaki tek ve devasa sivri kemeridir. 38.6 metre genişliğindeki bu açıklık, döneminin ve hatta sonraki asırların tüm taş köprülerini geride bırakmıştır. Sarı kalker taşlarından örülen kemer, suyun taşkın dönemlerindeki muazzam hidrolik basıncını hafifletmek üzere ustaca hesaplanmıştır.
Köprünün toplam uzunluğu 281.7 metre, tabliye genişliği ise 7.15 metredir. Kemerin her iki ayağında kervanların korunması amacıyla nöbetçi kuleleri ve demir kapılarla kilitlenebilen güvenlik mekanizmaları yer almıştır.
2. Kemer İçindeki Kervancı Odaları ve Ocaklar
Malabadi, sadece bir geçit değil, aynı zamanda kış şartlarında kervanların konaklayabileceği bir mini handır. Ana kemerin her iki ayağının içine oyulmuş odalar, pencereleriyle Batman Çayı'nı seyreder. Bu odaların içinde yolcuların ısınabilmesi ve yemek pişirebilmesi için taş ocaklar (şömineler) ile oturma sekileri bulunur.
3. İnsan ve Güneş Kabartmaları
Köprünün batı cephesinde ve kemer kilit taşlarının yakınında Artuklu dönemine özgü insan, aslan ve güneş kabartmaları yer alır. Bu figürler, Orta Asya Türk astroloji ve hükümdarlık sembolizminin İslam sanatı ile harmanlandığı ender heykel örneklerindendir.
4. Bad ile Fatma Efsanesi ve Meşhur Türkü
Halk arasındaki yaygın anlatıya göre; Batman Çayı'nın karşı yakalarında oturan Bad adında bir genç ile Fatma adındaki genç kız birbirlerine sevdalanırlar. Ancak nehir öyle deli akar ki bir türlü kavuşamazlar. Bir bahar günü Fatma karşıya yüzerek geçmeye çalışırken sel sularına kapılır ve boğulur.
Bunun üzerine sevgilisinin anısına ömrünü taş taşımaya adayan Bad, bu devasa köprüyü inşa eder ve köprüye "Malabadi" (Bad'ın Evi / Bad'ın Eseri) adı verilir. Selçuk Alagöz'ün seslendirdiği ünlü "Malabadi Köprüsü" türküsü, bu ölümsüz sevdayı tüm Türkiye'nin hafızasına kazımıştır.