Batman; güneyinde sıcak Mezopotamya düzlükleri ve Dicle kanyonu, kuzeyinde ise Doğu Toroslar silsilesinin 3.000 metreye yaklaşan karlı zirveleriyle çevrilidir. Bu olağanüstü topoğrafik çeşitlilik, Batman'ı dünyada eşi az bulunan bir biyoçeşitlilik sığınağı ve endemik tür cenneti haline getirmiştir.
"Dünya çapında soyu tükendi sanılan canlıların yeniden nefes aldığı, kayalık kanyonlarında yırtıcıların ve nehirlerinde kadim balıkların yaşadığı bir ekolojik vaha."
1. 50 Yıl Sonra Gelen Mucize: Batman Bantlı Çöpçü Balığı (Paraschistura chrysicristinae)
1974 yılında ilk kez Batman Çayı ve kollarında tespit edilen ve daha sonra baraj inşaatları ile kirlilik sebebiyle neslinin tükendiğine inanılan Batman Bantlı Çöpçü Balığı (*Paraschistura chrysicristinae*), dünya doğa koruma kuruluşu Re:wild tarafından dünyanın en çok aranan 10 kayıp balık türü listesine alınmıştı.
2021 yılının sonlarında Türk bilim insanları Dr. Cüneyt Kaya ve Dr. Münevver Oral liderliğindeki araştırma ekibi, Batman'ın Kozluk ve Sason ilçeleri arasındaki Sarım Çayı'nda bu minik ama olağanüstü balığı canlı olarak yeniden keşfetti. Bu tarihi buluş, BBC'den The Guardian'a kadar uluslararası bilim dünyasında manşet oldu ve Batman'ın su kaynaklarının saflığını dünyaya kanıtladı.
2. Raman ve Gercüş Kayalıklarının Gizli Efendisi: Çizgili Sırtlan (Hyaena hyaena)
Batman'ın güneyinde yer alan Raman Dağı ile Gercüş ve Hasankeyf kanyonlarının sarp kalker mağaraları, dünya çapında nesli tehdit altında olan (IUCN Kırmızı Liste) Çizgili Sırtlan türünün Türkiye'deki en önemli yaşam alanlarından biridir.
Gündüzleri derin mağara ve yarıklarda gizlenen, geceleri ise avlanmak yerine doğanın leş temizleyicisi olarak ekolojik dengeyi koruyan bu gizemli canlılar; Batman kırsalında yerel halkın doğaya saygılı kadim yaşam kültürü sayesinde varlığını sürdürmektedir.
Dicle Havzasının Diğer Endemik Zenginlikleri
- Fırat Kaplumbağası (*Rafetus euphraticus*): Dicle ve Fırat havzasına özgü, yumuşak kabuklu ve dinozorlar çağından bu yana yaşayan nadir su kaplumbağası.
- Şaput Balığı (*Tor grypus*): Dicle Nehri'nin akıntılı sularında 1.5 metreye ve 50 kilograma kadar ulaşabilen efsanevi pullu kral balığı.
- Yaban Keçisi (*Capra aegagrus*): Sason Mereto Dağı'nın sarp kayalıklarında ve Kozluk vadilerinde sürü halinde yaşayan çevik dağ sakinleri.
- Sason Reyhanı & Endemik Yayla Florası: 2.000 metre üzerindeki yaylalarda kendiliğinden yetişen, Batman mutfağının koku kaynağı yabani dağ kekiği ve reyhanlar.
3. Mereto Dağı (2.977 m) ve Alp Tipi Flora Kuşağı
Sason ilçesinde göğe yükselen Mereto Dağı, yalnızca zirvesindeki tarihi kilise ve kutsal pınarla değil; barındırdığı yüzlerce endemik bitki türüyle de botanikçilerin gözdesidir. İlkbaharda eriyen karların ardından açan ters laleler, yabani süsenler, dağ çiğdemleri ve orkideler; bölgeye has ünlü Sason Karakovan Balı'nın eşsiz aromasını meydana getirir.